Sindirim Sistemimiz

Besin maddelerinin içeriklerine göre karbonhidrat, yağ, protein, vitamin, su ve mineraller olarak gruplandırıldığını biliyoruz. Besin içerikleri büyük moleküllerdir. Büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabileceği kadar küçük moleküllere parçalanması gerekir. Yedi?imiz besinler hücrelerimize geçebilecek duruma sindirim işlemi sonucunda gelir.

Sindirim büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabileceği kadar küçük moleküllere dönüştürülmesidir. Öyleyse vücudumuzda sindirim nasıl Gerçekle?ir? Besinlerin hücrelerimiz tarafından kullanılabilecek kadar küçük parçalar bölerek kana geçişini sağlamak sindirim sisteminin görevidir.
Sindirim çiğnemeyle başlar. Besinlerin çiğneme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayrılması mekanik sindirimdir. Besinlerin enzim adı verilen bazı salgılar yardımıyla parçalanmasına ise kimyasal sindirim denir.
Sindirim: Büyük moleküllü besin maddelerinin, sindirim sistemi organlarında parçalanarak, kana geçebilecek hale gelmesine sindirim denir.
Büyük moleküllü besin maddeleri:
Karbonhidratlar > Glikoz
Proteinler > Amino asit
Yağlar > Ya? asidi+ gliserol (gliserin)
?eklindeki küçük moleküller haline gelerek kana geçerler.
Sindirim faaliyetleri iki çe?ittir: Mekanik sindirim ve Kimyasal sindirim
1) Mekanik Sindirim: Besinlerin sindirim enzimleri kullanılmadan, yalnızca fiziksel olarak – dil, diş, mide, bağırsak hareketleri sayesinde- parçalanıp, küçük parçacıklar haline getirilmesidir. Yani besinlerin kesilmesi, parçalanması, mide ve bağırsaklarda salgılanan sular sayesinde boza kıvamına getirilmesidir.
2) Kimyasal Sindirim: Parçalanmış ve sulandırılmış besinlerin enzimler yardımıyla ( tükürük, mide ve bağırsak öz suları, pankreas ve karaciğer salgılarıyla) kimyasal değişime uğrayıp, yapı taşlarına parçalanmasına denir. Kimyasal sindirimde mutlaka enzim ve su kullanılır.

Kimyasal Sindirimin Özeti
Salgılanan Yer
Sindirdiği Sindirim Sıvısı
Besinler
Tükürük Bezleri
Tükürük
Karbonhidratlar
Mide
Mide öz suyu
Proteinler
Karaciğer
Öd (safra)
Yağlar
Pankreas
Pankreas öz suyu
Karbonhidratlar ,Yağlar ,Proteinler
İnce bağırsak
Bağırsak öz suyu
Karbonhidratlar Proteinler

Önemli NOT:
* Kimyasal sindirimde enzimlerin besin içerikleri küçük moleküllere parçalanmaktadır. Besin içeriklerinin her birinin sindirim sırasında küçük moleküllere parçalanır.
* Beslenme: Hücrelerin canlılığını koruması ,yeni bileşikler sentezlemesi enerji kaynağy olarak kullanması için dışarıdan karbonhidrat , yağ , vitamin su ve minerallerin alınması olayıdır.
* Bir hücreliler, süngerler vb basit yapılı hücrelerin içindeki besinler kofullarında sindirilir.
* Yutma: Besinlerin ağızdan mideye ulaşması olayıdır. Yutma sırasında soluk borusuna besin kaçmasını önlemek için anlık olarak solunum dururulur.

Sindirim Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar

Ağız: Besinlerin mekanik sindirimi çiğneme ile gerçekleşir. Karbonhidratların kimyasal sindirimi ise tükürük içerisinde bulunan enzimler sayesinde başlar. Yanaklar, dudaklar, küçük dil ve damak tarafından çevrilmiş boşluktur. Ağızda dişler, dil ve tükürük bezleri bulunur.

a) Dişler: Dişler besinleri parçalayıp öğüterek mekanik sindirimi başlatır. Yetişkin bir insanda 32 tane diş bulunur. Bir dişe dıştan bakıldığında taç, boyun, kök olmak üzere üç kısım vardır.
Taç: Di?in dy?tan görünen, beyaz kysmydyr. Mine ve dentin tabakalary buradadyr.
Boyun: Taç ile kök arasyndaki, di? etlerinin saryldy?y kysymdyr.
Kök: Di?in çene kemi?ine yerle?ti?i kysymdyr.
Not: Dentin (fildi?i ) tabakasynyn içinde di? özü bulunur ve canlydyr. Mine tabakasy, sycak, so?uk ve sert ?eylerden çatlar. Bu çatla?a yerle?en mikroplar di?in çürümesine yol açar. Çürük, di? özüne ula?yrsa a?ry yapar.

b) Dil: A?yzda lokmayy çeviren ve di?lere sevk eden kysymdyr. Çizgili kastan yapylmy? olup, üzerinde tad alma hücreleri vardyr. Dil, ayny zamanda konu?ma organymyzdyr.

c) Tükürük Bezleri: Tükürük bezleri yüz kaslary arasyna yerle?mi?, üzün salkymy ?eklindeki bezeler olup, tükürük salgylar. Tükürük, ço?u sudan ibaret olan bir syvydyr. Yçerisinde mukus, amilaz (pityalin) enzimi ve madensel tuzlar bulunur.
Tükürük bezleri üç tanedir: 1- Kulak alty 2- Dil alty 3- Çene alty. Kulak alty bezlerinin iltihaplanmasy kabakulak hastaly?ydyr.
Yutak: Besinlerin a?yzdan yemek borusuna iletilmesini sa?lar.Yutakta sindirim olmaz.
Yemek Borusu: Besinleri yapysynda bulunan kaslar yardymyyla mideye iletir.Yemek borusunda sindirim gerçekle?mez.

Mide: Besinlerin mekanik sindirimi, midenin kasylyp gev?eme hareketi ile devam eder. Kimyasal sindirim ise mide öz suyu içinde bulunan mide asidi ve enzimler tarafyndan gerçekle?tirilir. Böylece, besinler parçalanarak küçük moleküller hâline getirilmi? olur. Proteinlerin sindirimi midede ba?lar.
Mide, karyn bo?lu?unun sol tarafynda, diyaframyn altynda yer alan, çaydanlyk biçiminde bir torbadyr. Mide, üst taraftan mide a?zy (kardia kapakçy?y ) ve alt taraftan mide kapysy (pilor kapa?y) ile on iki parmak ba?yrsa?yna ba?lanyr.Midenin yapysy üç tabakadyr: en dy?ta zar (periton) , ortada kas, en içte ise mukoza tabakalary bulunur.
Midenin en içindeki mukoza tabakasynda bulunan mukoza hücreleri, ?ekil de?i?tirerek mide bezlerini olu?turur. Mide bezleri önemlidir çünkü mide öz suyu salgylarlar.
Mide öz suyunda; hidroklorik asit (HCl), pepsin enzimi ve lap enzimleri bulunur.
*Hidroklorik asit hem di?er enzimlerin etkinli?ini artyryr, hem de besinlerle gelen mikroplary öldürür. Midemiz bu asitten etkilenmez çünkü mukoza tabakasynyn üretti?i mukus mide çeperini korur. Aksi halde mide delinir ve ülser olu?ur.
*Ayryca mukus sayesinde ve mide kaslarynyn hareketi sayesinde mideye gelen besinler yumu?ar. Bu da midede gerçekle?en mekanik sindirimdir.
*Proteinlerin kimyasal sindirimi ilk olarak midede gerçekle?ir. Mide öz suyu, pepsin ve lap enzimleri sayesinde proteinler yapy ta?laryna ayrylmaya ba?lar.
Midede sindirim besinlerin çe?idine göre 1- 4 saat sürer. Bu süre içinde mide alt kapysy pilor, ara ara açylarak besinlerin, ince ba?yrsa?yn on iki parmak ba?yrsa?y kysmyna aktarylmasy sa?lanyr.

Ynce Ba?yrsak: Ya?laryn kimyasal sindirimi burada ba?lar. Ynce ba?yrsa?a gelen pankreas öz suyu ile ya?laryn, karbonhidratlaryn ve proteinlerin sindirimi tamamlanyr. B esinler ince ba?yrsakta en küçük moleküllerine kadar parçalanyr. Bu moleküllerin ince ba?yrsaktan kan damarlaryna geçmesi olayyna emilim ady verilir. Ynce ba?yrsak, sindirim sistemimizin en uzun bölümüdür.
Ynce Ba?yrsak 7- 8 m. Uzunlu?unda, 2–3 cm geni?li?inde olup, mide kapysyndan sonra gelen kysymdyr. Yapysy mide gibi üç katlydyr: En dy?ta periton ( zar), ortada kaslar, en içte ba?yrsak epiteli bulunur.

Onikiparmak ba?yrsa?y: Ynce ba?yrsa?yn mide ile birle?en ilk kysmyna onikiparmak ba?yrsa?y denir. ( ilk 20 -25 cm’lik kysym) . Kyvrymly bir yapyya sahiptir. Ynce ba?yrsa?yn en önemli kysmydyr. Buraya karaci?erin safra salgysy (koledok kanaly ile) ve pankreasyn sindirim enzimleri (virsung kanaly ile ) bo?altylyr.
*Onikiparmak ba?yrsa?ynda karbonhidrat, protein ve ya?laryn sindirimi gerçekle?ir. Ya?laryn sindirimi, karaci?erden gelen safra salgysynyn etkisiyle ilk kez burada ba?lar. ( safra bir enzim de?ildir. Ya?lary yapy ta?yna ayyrmaz, ya? damlacyklaryna dönü?türür.)
Onikiparmak ba?yrsa?yndan sonra gelen ince ba?yrsa?yn di?er kysymlary kyvrymlar yaparak uzanyr. Ynce ba?yrsa?yn iç yüzeyinde salgy bezleri ile villus denilen ve sayylary 5 milyonu bulan tümürler vardyr.
Salgy bezleri, karbonhidrat, protein ve ya?laryn sindirimini sona erdirecek enzimler üretir. Kimyasal sindirim ince ba?yrsakta son bulur. Villuslar sayesinde ise emilim yüzeyi artmy? olur ve sindirilmi? besinlerin emilimi kolayla?yr.

Ynce Ba?yrsa?ynyn Görevi: A?yzda kysmen sindirilmi? karbonhidratlar ile midede kysmen sindirilmi? proteinlerin ve sindirimi henüz ba?lamamy? olan ya?laryn sindirimini gerçekle?tirmek ve tamamlamaktyr. Di?er görevi ise, villuslar sayesinde sindirilen besinlerin emilmesini ve böylece kana kary?masyny sa?lamaktyr.

Böylece ?imdiye kadar anlatty?ymyz süreçte:
Proteinler ————–> amino asitlere
Karbonhidratlar ————–> glikoza
Ya?lar ————–> ya? asidi ve gliserin ( gliserol) e dönü?türülmü? olur.
Su, mineraller ve vitaminler sindirime u?ramazlar.

Sindirilen Besinlerin Kana Geçmesi
Besin maddelerinin sindirimi tamamlandyktan sonra dola?ym sistemine aktarylmasyna emilim denir. Yki yolla olur:
1- Kylcal Kan Damarlaryyla: Glikoz (?eker) , amino asit, mineraller, suda çözünen vitaminler (B ve C ) ve su, villuslar tarafyndan emilerek, kylcal kan damarlaryna geçer. Ve kan damarlary aracyly?yyla önce karaci?ere ta?ynyr. Karaci?erde zehirlerinden aryndyrylyr. Protein – ?eker orany ayarlanyr. Kandaki ?eker dengesi sa?lanyr. Buradan kalbin sa? kulakçy?yna ta?ynyr.
2- Lenf Yoluyla: Ya? asidi ve gliserin ve ya?da çözünen vitaminler (A,D,E,K ), villuslardaki lenf damarlaryyla emilir. Lenf sistemine kary?yr. Bu yolla kalbin sa? kulakçy?yna ta?ynyr.
Ya? asidi ve gliserin, lenf damarlaryndan geçerken üzerleri ince bir protein kylyfla kaplanarak ya? molekülü olu?turulur. Çünkü gliserin alkol özelli?i ta?yr. Alkol, hücre zaryny eritti?inden do?rudan kana kary?masy zararlydyr

Kalyn Ba?yrsak: Besinler içerisinde kalan su, kalyn ba?yrsak tarafyndan emilir. Atyk maddeler ise sindirim sisteminin son bölümü olan anüse gönderilir.
Kalyn Ba?yrsak Ynce ba?yrsaktan anüse kadar yakla?yk 6 cm çapynda, 1,5 m uzunlu?unda bir borudur. Ynce ba?yrsakla kalyn ba?yrsa?yn birle?ti?i yerde kör ba?yrsak bulunur. Kör ba?yrsaktan çykan parmak ?eklindeki uzantyya apandis denir. Apandisin iltihaplanmasyna ise apandisit denir. Kalyn ba?yrsa?yn dy?a açylan kysmyna anüs denir.

!!!! Kalyn ba?yrsakta kimyasal ya da mekanik sindirim yapylmaz !!!!

Yalnyzca ince ba?yrsakta sindirilemeyen atyklar buraya ta?ynyr. Gelen atyklara kary?an su ve mineraller gibi yararly maddeler emilerek kana verilir. Arta kalan maddeler, kalynba?yrsa?yn son kysmy olan rektuma gelir ve anüsten dy?ary atylyr.

Sindirim sisteminin her yerinde bulunan çürükçül bakteriler en çok kalyn ba?yrsakta bulunur. Dy?kynyn rengi ve kokusu bu bakterilerden kaynaklanyr. Ayryca kalyn ba?yrsakta ya?ayan yararly bakteriler B ve K vitamini sentezler.

Anüs: Besin maddelerinin vücudumuz tarafyndan kullanylamayan bölümü anüs yoluyla atyk madde olarak vücuttan uzakla?tyrylyr.
Sindirime Yardymcy Organlar
Karaci?er: Safra ady verilen bir salgy üretir. Safra salgysy bir kanal yoluyla, ya?laryn kimyasal sindirimini gerçekle?tirmek üzere ince ba?yrsa?a gönderilir.
Karaci?er Vücudun en büyük organy olup ( yakla?yk 2 kg kadar), karyn bo?lu?unda ve sa? üst kysmynda yer alyr. Karaci?er sa? lob ve sol lob olmak üzere iki kysma ayrylyr. Loblarda öd salgysy (safra) üretilir. Karaci?erden ayrylan bir kanal, loblarda üretilen safrayy safra kesesine ta?yr.
Safra kesesinden çykan koledok kanaly ise, safra salgysyny on iki parmak ba?yrsa?yna ta?yr. Burada safra salgysy ya?lary ya? damlalary ?eklinde inceltmek ve böylece ya?laryn sindirim yüzeyini artyrmak için kullanylyr.
Safra salgysy yava? yava? suyunu kaybederse safra ta?lary olu?ur. Bu durumda koledok kanaly tykanabilir. Safra geri emilerek kana kary?yr ve kan yoluyla dokulara ta?ynyr. Böylece, sarylyk hastaly?y olu?ur.

Karaci?erin Görevleri:
Karaci?erin 400 ‘e yakyn görevi vardyr. Bunlardan bazylary ?öyledir:
1- Ya?laryn sindirimini hyzlandyran ve rektumda zararly bakterilerin üremesini engelleyen safra syvysy üretmek.
2- A, D, E, K , B 12 vitaminlerini depolamak, A vitamini üretmek.
3- Enerji kayna?ymyz olan glikozu, karaci?erde glikojen ?eklinde depolayyp, insülin hormonu denetiminde kana vermek.
4- Bazy zararly maddeleri zararsyz hale getirmek.
5- Kanyn pyhtyla?masynda görev alan proteinleri üretmek.
6- Protein, ya? ve karbonhidrat metabolizmasyny düzenlemek. Proteinlerin karbonhidrat ve ya?a dönü?mesini sa?lamak.
7- Lenf yapymynda görevlidir.
8- Proteinlerin parçalanmasy sonucu açy?a çykan amonya?y, daha az zehirli olan üre haline dönü?türmek.
9- Ya?ly alyuvarlaryn parçalanmasy ile açy?a çykan demiri depolamak. Ve alyuvar hücresi üretmek.

Pankreas: Pankreas öz suyunu salgylar. Pankreas öz suyu proteinlerin, karbonhidratlaryn ve ya?laryn kimyasal sindirimini gerçekle?tiren enzimler içerir.
Midenin sol alt kysmynda yer alyr. Uzunca bir yapra?y andyryr. Ortasynda boydan boya uzanan bir kanal vardyr. Pankreas hem hormon, hem de enzim salgylayan karma bir bezdir.
* Pankreas, ince ba?yrsa?yn uyarmasy sonucu öz su salgylar. Pankreas öz suyunda lipaz, amilaz ve tripsinojen enzimleri bulunur.
Lipaz, amilaz ve tirpsinojen enzimleri, protein, ya? ve karbonhidrat sindiriminde etkilidir. Pankreas, bu enzimleri virsung kanaly ile onikiparmak ba?yrsa?yna aktaryr.
* Pankreas ayny zamanda insülin ve glukagon hormonlaryny salgylar ve do?rudan kana verir. Ynsülin kandaki ?eker oranyny azaltycy etki yapar. Glukagon ise kandaki ?eker oranyny artyrycy etki yapar. Ynsülin hormonunun çe?itli sebeplerle yeterince salgylanamamasy ?eker hastaly?yna yol açar. Çünkü böyle bir durumda kandaki ?eker miktary yükselir.

Önemli NOT:
* A?yzda Mekanik Sindirim: A?za alynan besinlerin tükürük syvysyyla yslatylyp, di?ler yardymyyla parçalanmasy olayydyr.
* A?yzda Kimyasal Sindirim: A?za alynan ni?astaly besinlere, tükürük syvysy içindeki pityalin enzimi etki ederek, ni?astayy bir çe?it ?ekere (glikoza ) çevirir. Ni?astaly besinlerin a?zymyzda tatlanmasynyn sebebi budur. Yani karbonhidratlaryn sindirimi a?yzda ba?lar.
* Sindirim sistemi yapy ve organlaryna syrasy ile a?yz, yutak, yemek borusu, mide, ince ba?yrsak, kalyn ba?yrsak ve anüs dür.
* Sindirimin sadece midede gerçekle?mez. Besinlerin a?yz ve midede mekanik, a?yz, mide ve ince ba?yrsaklarda ise kimyasal sindiriminin gerçekle?ir.
*Enzim:Canlylarda meydana gelen kimyasal reaksiyonlary hyzlandyran protein yapysyndaki maddelerdir. Sindirim syrasynda kimyasal sindirimde görev alyrlar.
*Karaci?er yalnyzca sindirimde görev almaz. Karaci?erin vücuttaki di?er görevleri ise; Zehirli maddelerin zehirsiz hale getirilmesi , A vitamini sentezlenmesi , kanyn pyhtyla?masyny önleyici madde üretimi , ya?ly alyuvar hücreleri parçalama ve fazla karbonhidrat ve proteinleri ya?a dönü?türmektir.
*Midede karbonhidrat sindirimi görülmez
*A?yzda protein sindirimi yoktur.
*Ya?laryn sindirimi yalnyzca ince ba?yrsakta gerçekle?ir. A?yz ve midede ya? sindirimi olmaz..

ÇEKİRDEK

İçerisinde kalıtsal özellikleri taşıyan yapılar vardır.

Bilinen en küçük hücre, bakteridir.

En büyük hücreye deve kuşu yumurtasının sarısı,

En uzun hücreye de yaklaşık 1 m uzunluğunda olan sinir hücreleri örnek olarak verilebilir.

Bazı ilkel hücrelerde ise çekirdek yoktur, kalıtsal özellikleri taşıyan yapıların sitoplazmada dağınık olarak bu ilkel canlılarda bulunur.

Hücreler ikiye ayrılır:

1-Prokaryot (çekirdeksiz) Hücreler: Bu hücrelerin çekirdeği yoktur. Örneğin bakteri, mavi- yeşil alg prokaryot hücrelidir.

2-Ökaryot (çekirdekli) Hücreler: Bu tip hücrelerin çekirdeği, zarla çevrili organelleri vardır. Örneğin protistler, mantarlar, hayvanlar, bitkiler ökaryot hücrelidir.

Ökaryot bir hücre dıştan içe doğru üç kısımdan oluşur:

I- Hücre zarı II- Sitoplazma III- Çekirdek

İlgili Konular

  • Sindirim Sisteminin Yapısı Vücudumuzun yaşgülını sürdürebilmesi için karbonhidrat, yağ, protein, vitamin, su ve […]
  • Besinlerin Sindirimi Vücudumuzun çalışması için gerekli olan enerjiyi çeşitli yiyecek ve içeceklerden […]
  • Kimyasal sindirim nedir? Kimyasal sindirim nedir? Dışarıdan alınan büyük parçalı besinlerin, ağız, mide ve az […]
  • Sindirim Sistemi Organları Sindirim sistemi mekanik (fiziksel) ve kimyasal sindirim olarak ikiye ayrılır. Mekanik […]
  • Fiziksel sindirim nedir? Sindirim İki Şekilde Gerçekleşmektedir; 1. Mekanik Sindirim Besinleri sadece boyut […]
  • Sindirim Sistemi Organları Ağız, ağız boşluğu; tükürük bezleri, mukoza, dişler ve dili kapsar. Gıda ve suyun vücuda […]
  • Sindirim Nedir Yaşamımızı devam ettirmek için beslenmek zorundayız. uzun süre yemek yemediğimizde […]

Yorum yapın